Co uczula w mleku krowim i jak to rozpoznać?

Alergia na mleko krowie dotyczy reakcji immunologicznej na obecne w nim białka i może rozwinąć się już w pierwszych tygodniach życia. Rozpoznanie schorzenia wymaga zrozumienia, które składniki mleka krowiego stanowią główne alergeny i jakie objawy wskazują na uczulenie. Poniższy artykuł wyczerpująco wyjaśnia co uczula w mleku krowim oraz jak rozpoznać alergię na te białka, opierając się na zweryfikowanych danych naukowych.

Najważniejsze alergeny w mleku krowim

Za główne alergeny mleka krowiego uznaje się trzy frakcje białkowe: kazeinę (Bos d8), ß-laktoglobulinę (Bos d5) oraz α-laktoalbuminę. Ponad połowa osób uczulonych na mleko wykazuje obecność przeciwciał IgE skierowanych przeciwko tym właśnie białkom [1][3][5][7][8]. ß-laktoglobulina odpowiada za 61% przypadków alergii serwatkowych i do 80% wszystkich alergii na białka mleka krowiego [1][3].

Kazeina jest najbardziej odpornym na wysoką temperaturę alergenem – zachowuje immunogenność nawet po intensywnej obróbce cieplnej powyżej 90°C przez 90 minut. Jest to szczególnie istotne z punktu widzenia utrzymywania się trwałej alergii oraz możliwości silnego działania krzyżowego z mlekiem kozim i owczym (ponad 90%) [1][7].

Białka serwatkowe, do których należą ß-laktoglobulina i α-laktoalbumina, mogą tracić zdolność wiązania IgE już po 15-20 minutach ogrzewania powyżej 90°C. Jednak ß-laktoglobulina jest szczególnie istotnym alergenem u niemowląt, ponieważ nie występuje ona w mleku ludzkim [1][3][7].

Rola białek mleka krowiego w powstawaniu alergii

Alergia na białka mleka krowiego (ABMK) to reakcja typu IgE-zależnego, w której organizm rozpoznaje ponad 25 różnych białek obecnych w tym mleku jako zagrożenie immunologiczne. Kluczem są tutaj kazeina, ß-laktoglobulina oraz α-laktoalbumina – te trzy białka inicjują odpowiedź alergiczną u największej grupy pacjentów [1][3][5][7][8][9].

Kazeinowe alergeny przeważają w alergiach u dorosłych i charakteryzują się odpornością na gotowanie. Białka serwatkowe typowo dominują w przypadku uczuleń u dzieci, a ich immunogenność ogranicza się szybciej pod wpływem ciepła [1][5][7]. Wysokie poziomy przeciwciał IgE przeciwko kazeinie korelują z większym prawdopodobieństwem reakcji nawet po spożyciu pieczonych lub gotowanych produktów mlecznych [1][5][7].

Zawartość białka w mleku krowim wynosi 2,5–4,2% (czyli 1,5–2 razy więcej niż w mleku kobiecym). αs1-kazeina stanowi najważniejszy pojedynczy alergen tej grupy, natomiast laktoferyna wykazuje obecność przeciwciał u 41% osób uczulonych [1][5].

Objawy uczulenia na mleko krowie

Typowe objawy alergii na mleko krowie można podzielić na skórne, oddechowe i pokarmowe. Najczęściej występujące symptomy to pokrzywka, atopowe zapalenie skóry, suchy kaszel oraz chroniczny katar. U najmłodszych dzieci mogą pojawić się także duszności i nawracające zapalenia ucha [3][7].

Pojedyncze przypadki prezentują się biegunką, wymiotami czy innymi problemami ze strony przewodu pokarmowego. Często objawy rozpoczynają się już w pierwszych tygodniach życia, co wyróżnia alergię na białka mleka krowiego jako istotny problem pediatryczny [3].

Jak rozpoznać uczulenie na białka mleka krowiego?

Podejrzenie alergii wymaga analizy pełnego spektrum objawów oraz potwierdzenia obecności przeciwciał IgE specyficznych dla białek mleka krowiego. Najczęściej wykonuje się testy alergologiczne ukierunkowane na kazeinę, ß-laktoglobulinę i α-laktoalbuminę [3][7].

Prawidłowa diagnoza powinna prowadzić do eliminacji mleka krowiego oraz jego pochodnych z diety. Produkty takie jak krówki, margaryna z dodatkiem mleka, cappuccino czy słodycze mogą zawierać ukryte źródła alergenów (kazeina, kazeiniany, serwatka, laktoglobulina, laktoalbumina, laktoza – jako nośnik białek) [4][6]. Warto zwracać uwagę na skład i nazewnictwo składników: casein, lactoalbumin, proteinhydrolysate, milk serum, kazeinian wapnia [4][6].

Mechanizmy i ryzyko reakcji krzyżowych

Uczulenie IgE na kazeinę prowadzi do reakcji krzyżowych z mlekiem innych gatunków, szczególnie kozim i owczym, przy czym ryzyko takich reakcji wynosi ponad 90% [1][7]. Komponenty białkowe strukturalnie podobne do białek innych pokarmów mogą wywoływać rzadkie reakcje krzyżowe, choć takie przypadki zdarzają się sporadycznie (np. z białkami jaj) [1][5][7].

Obróbka termiczna silniej dezaktywuje alergeny serwatkowe niż kazeinę, stąd alergicy na białka serwatkowe mogą lepiej tolerować produkty pieczone czy gotowane, a uczuleni na kazeinę powinni całkowicie unikać mleka pochodzącego zarówno od krów, jak i owiec czy kóz [1][5][7].

Nowoczesne podejście do leczenia i alergii na mleko

Współczesna diagnostyka oraz podejście dietetyczne uwzględniają podział na alergeny kazeinowe (częstsze u dorosłych) i serwatkowe (częstsze u najmłodszych) [5]. Rozwija się produkcja mleka hydrolizowanego oraz poszukiwanie alternatywnych źródeł (np. mleko końskie, ośle), których alergenność jest istotnie niższa w porównaniu z mlekiem krowim [5].

Podstawą leczenia pozostaje eliminacja mleka i jego pochodnych oraz kontrolne, regularne badania poziomu swoistych IgE. W przypadkach przewlekłych stosuje się produkty zastępcze o mniejszym potencjale alergizującym [3][5][7].

Podsumowanie: co uczula w mleku krowim i jak rozpoznać?

Głównymi alergenami mleka krowiego są kazeina, ß-laktoglobulina oraz α-laktoalbumina. Ich rola w wywoływaniu reakcji alergicznej jest najważniejsza zarówno wśród niemowląt, jak i dorosłych. Rozpoznanie alergii wymaga uwzględnienia objawów skórnych, oddechowych i pokarmowych oraz odpowiedniej diagnostyki laboratoryjnej. Eliminacja produktów mlecznych i uważność na ukryte składniki to kluczowe elementy terapii i profilaktyki zaostrzeń alergii na białka mleka krowiego [1][3][4][5][6][7][8][9].

Źródła:

1. https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.3.5.48.
2. https://apteline.pl/artykuly/alergia-na-mleko-najczestsza-postac-nadwrazliwosci-pokarmowej
3. https://www.medicover.pl/o-zdrowiu/alergia-na-mleko-objawy-leczenie-zamienniki-w-diecie,3820,n,2667
4. https://www.nutramigen.pl/zywienie-dziecka-z-alergia/czego-unikac/
5. https://phmd.hirszfeld.pl/alergennosc-mleka-roznych-gatunkow-zwierzat-w-porownaniu-do-kobiecego/
6. https://alergianamlekokrowie.pl/wszystko-o-alergii-pokarmowej/alergia-pokarmowa-a-zywienie/alergenne-pulapki-czyli-ukryte-zrodla-mleka/
7. https://diag.pl/pacjent/artykuly/alergia-na-mleko-u-dzieci-i-doroslych/
8. https://gemini.pl/poradnik/artykul/alergia-na-nabial-objawy-leczenie-i-dieta/
9. https://www.medicare.pl/artykuly/alergia-na-bialka-mleka-krowiego-objawy-mleka-modyfikowane-dla-alergika.html