Czy olej kokosowy jest niezdrowy?

Czy olej kokosowy jest niezdrowy? W skrócie nie jest najlepszym wyborem tłuszczu w codziennej diecie, ponieważ zawiera bardzo dużo nasyconych kwasów tłuszczowych i zwykle podnosi LDL-C oraz cholesterol całkowity. Ma pewne atuty, w tym możliwy wzrost HDL-C, lecz nie kompensuje to ryzyka związanego z LDL. Niewielkie ilości mogą być stosowane przez osoby zdrowe, ale olej kokosowy nie powinien być głównym tłuszczem w jadłospisie, zwłaszcza przy podwyższonym cholesterolu.

Czym jest olej kokosowy i co go wyróżnia?

Olej kokosowy to tłuszcz roślinny pozyskiwany z miąższu kokosa. Kluczową cechą jest jego skład tłuszczowy, który bardziej przypomina produkty bogate w nasycone kwasy tłuszczowe niż typowe oleje roślinne zawierające przewagę kwasów nienasyconych. W praktyce dietetycznej problemem nie jest to, że jest roślinny, ale to, jak oddziałuje na profil lipidowy.

Dominuje w nim frakcja nasycona na poziomie ok. 91,9 procent, w tym około 47 procent stanowi kwas laurynowy, a około 26,5 procent kwas mirystynowy. Zawartość tłuszczów nienasyconych jest niska i wynosi około 6,4 procent dla jednonienasyconych oraz około 1,5 procent dla wielonienasyconych.

Dlaczego olej kokosowy wpływa na cholesterol?

Wysoki udział nasyconych kwasów tłuszczowych sprzyja wzrostowi LDL-C, który jest jednym z kluczowych czynników ryzyka miażdżycy i chorób sercowo naczyniowych. Taki kierunek zmian w lipidach krwi zwiększa ryzyko sercowe bardziej niż ewentualny wzrost HDL-C. W rezultacie całkowity bilans korzyści i ryzyka nie wypada korzystnie, gdy olej kokosowy zajmuje w diecie istotny udział.

Co mówią badania kliniczne?

Badania kliniczne wielokrotnie pokazywały niekorzystny wpływ na lipidy krwi. W opracowaniu obejmującym 7 badań klinicznych spożycie oleju kokosowego w każdym z nich prowadziło do wzrostu LDL-C. Równolegle obserwowany był wzrost cholesterolu całkowitego.

Wpływ na HDL-C bywa określany jako korzystny, a w jednej z publikacji przywoływano wzrost rzędu 10 do 15 procent w stosunku do innych nasyconych tłuszczów. Taki efekt nie równoważy jednak wzrostu LDL według wiodących opracowań kardiologicznych i żywieniowych. Z tego powodu towarzystwa zajmujące się zdrowiem serca odradzają traktowanie oleju kokosowego jako zalecanego źródła tłuszczu i wskazują na brak znanych właściwości, które kompensowałyby podnoszenie LDL.

Czy olej kokosowy ma jakieś zalety?

Argumenty na plus obejmują wysoki udział kwasu laurynowego, stabilność w kuchni, łatwą dostępność i możliwość podniesienia HDL-C u części osób. Obraz jest więc mieszany, ponieważ jedne wskaźniki mogą się poprawiać, a inne ulegać pogorszeniu. Z perspektywy ryzyka sercowo naczyniowego większe znaczenie ma jednak wzrost LDL-C, dlatego ogólna ocena pozostaje ostrożna.

W debacie publicznej pojawiają się głosy bardziej przychylne, akcentujące wzrost HDL-C i brak jednoznacznej szkodliwości, ale stanowisko to jest mniej spójne z głównym nurtem zaleceń kardiologicznych i dietetycznych.

Jakie ilości oleju kokosowego uznaje się za umiarkowane?

U osób zdrowych niewielkie ilości mogą być stosowane bezpiecznie, o ile profil lipidowy jest prawidłowy. Jako zakres umiarkowanego spożycia podaje się 1 do 2 łyżek stołowych dziennie lub mniej. W ujęciu bardziej zachowawczym sugeruje się 1 do 3 łyżek stołowych tygodniowo.

Taki dodatek może stanowić około 10 do 15 procent dziennego zapotrzebowania na tłuszcze. Wniosek żywieniowy zależy od kontekstu całej diety, ponieważ niewielki dodatek to co innego niż regularne stosowanie jako podstawowego tłuszczu.

Komu olej kokosowy szczególnie nie służy?

Ostrożność jest wskazana u osób z wysokim LDL-C, z hipercholesterolemią rodzinną oraz z chorobami serca. W tych sytuacjach preferowane jest zastępowanie oleju kokosowego źródłami bogatszymi w jedno i wielonienasycone kwasy tłuszczowe, które w badaniach łączą się z korzystniejszym profilem sercowo naczyniowym.

Z czym porównywać olej kokosowy w diecie?

W ocenie czy olej kokosowy jest niezdrowy kluczowe jest porównanie go z tłuszczami roślinnymi bogatymi w jedno i wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Te rodzaje tłuszczów sprzyjają lepszemu profilowi lipidowemu, co przekłada się na korzystniejsze wskaźniki dla serca niż w przypadku tłuszczów o bardzo wysokiej zawartości frakcji nasyconej.

Czy olej kokosowy jest niezdrowy? Werdykt

Olej kokosowy nie jest optymalnym wyborem jako główne źródło tłuszczu, ponieważ zawiera około 91,9 procent nasyconych kwasów tłuszczowych, z istotnym udziałem kwasu laurynowego około 47 procent i kwasu mirystynowego około 26,5 procent, a jednocześnie bardzo mało frakcji nienasyconej około 6,4 procent jednonienasyconych i około 1,5 procent wielonienasyconych. Badania kliniczne konsekwentnie wskazują na wzrost LDL-C oraz cholesterolu całkowitego, a poprawa HDL-C nie niweluje tego ryzyka według dominujących zaleceń. Z praktycznego punktu widzenia nie powinien być podstawowym tłuszczem w diecie, szczególnie przy podwyższonym cholesterolu lub zwiększonym ryzyku sercowo naczyniowym.

U osób zdrowych dopuszczalne są niewielkie ilości, przykładowo 1 do 2 łyżek stołowych dziennie lub mniej, a w podejściu ostrożniejszym 1 do 3 łyżek stołowych tygodniowo. Każdorazowo warto kontrolować profil lipidowy i dbać o to, by większość tłuszczu w diecie pochodziła z frakcji jedno i wielonienasyconej.